माटोको सिमाना

-डा. कौशिला रिसाल

कोदो गोड्दै गर्दा बाले
भन्ने गरेका दन्त्यकथा र
आमाले गाएका श्रमका गीतमा
लठ्ठ पर्दै बालवयमा
सधैँ खुसीको हिमाल बोकेर
पहाडको काँध चढी
तराई हेर्ने मेरो आँखाको मन
सुनकोसी, तामाकोसी र तमोर तरेर
मेचीको पवित्र पानीमा
आह्लादित हुनपुग्थ्यो,

कर्णालीको तुइन झुन्डिएर
पनि विस्मित थिएन,
समयको पल ।

तर
कोइलीको मधुर स्वरमा
झरनाको मिठो गीत गाउँदै
मसँगै हिँडिरहने
सगरमाथाको आकाश
मलिन लाग्छ अचेल
माछापुच्छ«ेको हेराइ
उदास देख्छु
डाँफे र मुनालको
गीतमा मुजुरको छमछमी छैन ।

उमेरको उकालोसँगै
बढ्दो रहेछ जिम्मेवारी,
देश घाइते हुँदा
सबैभन्दा बढ्ता दुख्दो रहेछ
आफ्नै मुटु,
आँखा चिम्लिँदा पनि
माटोको सिमाना
देखिरहन्छ पीडाका आकारहरूमा ।

मलाई राम्रो सम्झना छ,
मेरा भूगोल विषयका देशभक्त गुरु
र उनले पढाएको माटोको सिमाना ।

देशको नक्साभित्र बसेर
ग्रेटर नेपालको क्षेत्रफल
अर्थात्
तीन लाख चौतिस हजार
दुई सय पचास वर्ग किमी
र अर्को, सम्झन्छु
दुई लाख, चार हजार, नौ सय, सत्र वर्गकिमी
मलाई यस्तो लाग्थ्यो
कहिल्यै चोइटिँदैन
मेरो देश भूगोलबाट ।

पूर्वको सिमाना
पश्चिमको सिमाना
उत्तरको सिमाना
दक्षिणको सिमाना
दुवै हात फैलाएर
चोर औँला उठाउँदै
उनी यसरी देखाउँथे,
मानौँ, कालो पाटीमा उनले बनाएको
देशको नक्सा उनी आफैँ हुन्
म बारम्बार उनीभित्रै हराउँथेँ ।

अपसोच, आज म
युवा उमेरमा आउँदा
मेरो देशको लम्बाइ
मेरो देशको चौडाइ
कसरी हरायो मेरो देशको उचाइ ?
कहाँ छुट्यो
मेरो देशको पूर्ण क्षेत्रफल ?
देशभक्त गुरुलाई
मेरो प्रश्न
उतिबेला तपाईंको भूगोलले दिएको नक्साभित्र
कहाँ छ मेरो देशको गणित ?

गुरु !
पटक पटक फेरिरहने मेरो देशको सिमाना
एक लाख सड्चालिस हजार एक सय एकासीपछि
फेरि, नापियो कि नापिएन ?
म आज शिक्षक छु
नढाँटी भन्नुस् न गुरु !
कुन सिमाना पढाऊँ विद्यार्थीलाई ?
किन मेरो देशको मात्र
सिमानाको गणित फेरिरहन्छ ?
अर्थात् कसले निलिरहन्छ हाम्रो राष्ट्रियता ?